Η μουσική ως τρόπος ύπαρξης
Στην Κρήτη η μουσική δεν είναι απλώς τέχνη — είναι τρόπος ύπαρξης. Από τα μινωικά χρόνια, αρχαιολογικές απεικονίσεις στην Κνωσό και τη Φαιστό δείχνουν μουσικούς και χορευτές σε κυκλικό χορό γύρω από τον λυράρη, σε μια εικόνα που ταυτίζεται απόλυτα με το σημερινό κρητικό πανηγύρι. Αυτή η αδιάκοπη γραμμή από την αρχαιότητα ώς σήμερα κάνει την κρητική μουσική μία από τις αρχαιότερες και πιο αδιάλειπτες παραδόσεις της Ευρώπης.
Η μουσική παρακολουθεί τον Κρητικό σε κάθε στιγμή της ζωής του: στον γάμο και στο βάπτισμα, στο πανηγύρι του χωριού και στο ακροτελεύτιο γλέντι, στη χαρά και στον πόνο. Το τραγούδι δεν χρειάζεται σκηνή — φτάνει μια αυλή, ένα καφενείο, μια παρέα κάτω από τον έναστρο ουρανό.
Η μαντινάδα
Η μαντινάδα είναι ο κεντρικός κορμός της κρητικής λαϊκής ποίησης: ένα ζεύγος δεκαπεντασύλλαβων στίχων που ομοιοκαταληκτεί, φτιαγμένο επί τόπου ή παρμένο από τη συλλογική μνήμη. Το λέει ο λυράρης, το αποκρίνεται ο αντίκρυ, το τραγουδά ο κόσμος — και μέσα σε δύο μόνο στίχους χωράει όλος ο ανθρώπινος πόνος και η χαρά: η αγάπη και ο χωρισμός, η νοσταλγία της ξενιτιάς, ο καημός της μοίρας, η λεβεντιά και η ελπίδα.
Η λέξη «μαντινάδα» προέρχεται πιθανώς από το ιταλικό mattinata — το τραγούδι της αυγής — παλιά συνήθεια των νέων να σεριανούν τα χαράματα κάτω από τα παράθυρα της αγαπημένης τους. Σήμερα η μαντινάδα συνεχίζει να ζει, να αλλάζει, να γεννά νέες παραλλαγές, μια ζωντανή παράδοση που δεν έχει πεθάνει ποτέ.
Τα όργανα
Το βασικό μελωδικό όργανο της κρητικής μουσικής. Αχλαδόσχημο έγχορδο με τρεις χορδές, παίζεται με δοξάρι όρθιο στο γόνατο. Ο ήχος της — οξύς, διεισδυτικός, σαν ανθρώπινη φωνή — κλαίει και γελά ταυτόχρονα. Κάθε περιοχή της Κρήτης έχει τη δική της ηχητική παράδοση: ο τρόπος παιξίματος στα Χανιά διαφέρει από εκείνον του Ηρακλείου ή της Σητείας.
Το κυριότερο συνοδευτικό όργανο. Κουρδίζεται Μι-Λα-Ρε-Σολ και έχει βαθύτερο, πιο γεμάτο ήχο από το στεριανό. Συνήθως ένα ή δύο λαούτα παίζουν μαζί με τη λύρα: το ένα ακολουθεί τη μελωδία («πρίμα»), το άλλο κρατά τη ρυθμική βάση («πάσο»). Ο λαουτιέρης είναι η αδελφή ψυχή του λυράρη.
Στις δυτικές επαρχίες — κυρίως στα Χανιά και το Ρέθυμνο — το βιολί χρησιμοποιείται ευρέως ως εναλλακτικό μελωδικό όργανο. Οι «βιολάτορες» ανέπτυξαν ξεχωριστό τεχνικό ύφος προσαρμοσμένο στις κρητικές κλίμακες και κοντυλιές, δίνοντας στα τοπικά τραγούδια ιδιαίτερη θερμότητα.
Γνωστό στην Κρήτη και ως «μαντόλα», το μαντολίνο είναι οκτάχορδο νυκτό έγχορδο ιταλικής καταγωγής που βρήκε γρήγορα θέση στην κρητική παράδοση. Κουρδίζεται όπως το βιολί (Σολ-Ρε-Λα-Μι). Ο φωτεινός, τσιμπητός ήχος του το κάνει ιδανικό για τις γρήγορες μελωδικές φιγούρες των κρητικών σκοπών.
Πιο σπάνια σήμερα αλλά αναπόσπαστα από τη βαθύτερη παράδοση. Το θιαμπόλι είναι μικρό αυλόσχημο όργανο, ενώ η ασκομαντούρα είναι η κρητική γκάιντα — παίζεται κυρίως σε ορεινές περιοχές και συνοδεύει πεντοζάλη και άλλους παραδοσιακούς χορούς.
Οι καλλιτέχνες της παράδοσης
Κάντε κλικ σε ένα όνομα για να δείτε τις μαντινάδες του.
- Μιχάλης Αλεφαντινός
- Ροδάμανθος Ανδρουλάκης
- Μανώλης Κακλής
- Μιχάλης Καλλέργης
- Γιώργης Καλογρίδης
- Γιώργης Καλομοίρης
- Μανώλης Καρπουζάκης
- Λεωνίδας Κλάδος
- Μιχάλης Κουνέλης
- Γιώργης Κουτσουρέλης
- Μανώλης Λαγουδάκης (Λαγός)
- Νίκος Μανιάς
- Ζαχαρίας Μελεσσανάκης
- Κώστας Μουντάκης
- Γιάννης Μπερνιδάκης (Μπαξεβάνης)
- Κωνσταντίνος Μπουλταδάκης (Κανάρινης)
- Αντώνιος Ξυλούρης (Ψαραντώνης)
- Γιάννης Ξυλούρης
- Νίκος Ξυλούρης
- Αλέξανδρος Παπαδάκης
- Κωνσταντίνος Παπαδάκης (Ναύτης)
- Νίκος Παπαδογιάννης
- Παρις Περυσινάκης
- Στέλιος Πετράκης
- Μιχάλης Πολυχρονάκης
- Δημήτρης Σγουρός
- Σπύρος Σηφογιωργάκης
- Νίκος Σκευάκης
- Θανάσης Σκορδαλός
- Βασίλης Σκουλάς
- Γεράσιμος Σταματογιαννάκης
- Στέλιος Σταματογιαννάκης
- Βασίλης Σταυρακάκης
- Παντελής Σταυρουλάκης
- Χρήστος Στιβακτάκης
- Ευάγγελος Τσαφαντάκης
- Νικόλαος Τσέγκας
- Γιάννης Τσικνάκης - Γαλιανά
- Στέλιος Φουσταλιεράκης (Φουσταλιέρης)
- Αντώνης & Μιχάλης Φραγκιαδάκης
- Χαίνηδες
- Ross Daly
Για αυτό το αρχείο
Αυτό το αρχείο συγκεντρώνει μαντινάδες 42 κρητικών καλλιτεχνών, καθώς και 23 ολόκληρα παραδοσιακά τραγούδια με στίχους. Κάθε καταχώρηση συνοδεύεται, όπου υπάρχει, από σύνδεσμο για να ακούσετε το τραγούδι ή τη μαντινάδα. Το αρχείο βασίζεται στο πρωτότυπο υλικό του musicofcrete.com και ανανεώθηκε με νέο σχεδιασμό.